Przez sądowe ustalenie ojcostwa ustawa Kodeks rodzinny i opiekuńczy rozumie stwierdzenie w wyroku sądowym, że dziecko urodzone poza małżeństwem pochodzi od określonego mężczyzny. Ustalenia tego sąd dokonuje w procesie, w którym to obowiązuje tryb odrębny rozumiany jako postępowanie w sprawach ze stosunków między rodzicami, a dziećmi.
Legitymacja procesowa
Sądowego ustalenia ojcostwa mogą żądać dziecko, jego matka oraz domniemany ojciec dziecka. Na zasadach ogólnych powództwo o ustalenie ojcostwa może wytoczyć również prokurator.
Dziecko albo matka wytacza powództwo o ustalenie ojcostwa przeciwko domniemanemu ojcu, a gdy ten nie żyje – przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy. Ponadto domniemany ojciec dziecka wytacza powództwo o ustalenie ojcostwa przeciwko dziecku i matce. Jeżeli matka dziecka nie żyje, powództwo wytacza się przeciwko dziecku, a jeżeli dziecko nie żyje – przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy. W razie śmierci dziecka, które wytoczyło powództwo, ustalenia ojcostwa mogą dochodzić jego zstępni.
Powództwo wzajemne o ustalenie ojcostwa jest niedopuszczalne.
Przesłanki sądowego ustalenia ojcostwa
Ustawodawca posługuje się, gdy chodzi o ustalenie pochodzenia dziecka domniemaniem prawnym. W myśl art. 85 § 1 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy domniemywa się, że ojcem dziecka jest ten, kto obcował z matką dziecka nie dawniej niż w trzechsetnym, a nie później niż w sto osiemdziesiątym pierwszym dniu przed urodzeniem się dziecka, albo ten, kto był dawcą komórki rozrodczej w przypadku dziecka urodzonego w wyniku dawstwa partnerskiego w procedurze medycznie wspomaganej prokreacji.
Do oddalenia powództwa w procesie o ustalenie ojcostwa może dojść albo w następstwie ustalenia braku podstawy domniemania ojcostwa ( brak pożycia matki dziecka i domniemanego ojca) albo w skutek obalenia domniemania ojcostwa wynikającego z art. 85 § 1 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
Skutki ustalenia ojcostwa
Orzeczenie ustalające ojcostwo nie tworzy nowego stanu prawnego, sięga wstecz od chwili urodzenia się dziecka, a nawet od jego poczęcia. W związku z tym mężczyzna, którego ojcostwo zostało w tej drodze ustalone, jest zobowiązany łożyć na utrzymanie dziecka nie od chwili uprawomocnienia się wyroku lecz od chwili jego przyjścia na świat.