List żelazny z swej istoty nie jest środkiem zapobiegawczym. Stanowi jedynie gwarancję sądu okręgowego, że oskarżony przybywający za granicą odpowiadać będzie z wolnej stopy, aż do prawomocnego ukończenia postępowania karnego.
Zakres podmiotowy
List żelazny może być wydany:
- obywatelowi polskiemu,
- oskarżonemu (podejrzanemu),
- obywatelowi innego państwa,
- bezpaństwowcowi.
Nie ma również znaczenia czy oskarżony przebywa za granicą na stale czy czasowo.
Zakres przedmiotowy
Udzielenie listu żelaznego dopuszczalne jest w postępowaniu przed sądem rejonowym i okręgowym, jako sądami I instancji oraz w postępowaniu odwoławczym, a także w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe. Nie jest to możliwe w postępowaniu kasacyjnym oraz wznowieniowym.
Przesłanki wydania listu żelaznego
Wydanie listu żelaznego uzależnione jest od wystąpienia następujących przesłanek:
- przebywanie oskarżonego za granicą,
- złożenie przez oskarżonego oświadczenia, że stawi się do sądu lub prokuratora w oznaczonym terminie, pod warunkiem odpowiadania z wolnej stopy.
Oświadczenie oskarżonego, że stawi się do sądu lub prokuratora w oznaczonym terminie, pod warunkiem odpowiadania z wolnej stopy wymaga formy pisemnej i musi być złożone przez niego osobiście.
Właściwość sądu
List żelazny może być wydany przez właściwy miejscowo sąd okręgowy. Jeżeli sprawa, w której ma być wydany list żelazny, należy do właściwości rzeczowej sądu rejonowego, sąd ten występuje z wnioskiem do sądu okręgowego. Wydanie listu żelaznego wymaga formy postanowienia oraz wygasa z chwilą jego odwołania bądź z uprawomocnieniem się orzeczenia kończącego postępowanie.
Gwarancje listu żelaznego
Zgodnie z art. 282 ustawy kodeks postępowania karnego list żelazny zapewnia oskarżonemu pozostawanie na wolności aż do prawomocnego ukończenia postępowania, jeżeli oskarżony:
1) będzie się stawiał w oznaczonym terminie na wezwanie sądu, a w postępowaniu przygotowawczym – także na wezwanie prokuratora;
2) nie będzie się wydalał bez pozwolenia sądu z obranego miejsca pobytu w kraju;
3) nie będzie nakłaniał do fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób starał się utrudniać postępowanie karne.
W razie nieusprawiedliwionego niestawienia się oskarżonego na wezwanie lub naruszenia innych warunków wymienionych powyżej, właściwy miejscowo sąd okręgowy orzeka o odwołaniu listu żelaznego.