Prawom pacjentów i odpowiadającym im obowiązkom zakładów leczniczych oraz lekarzy i innych osób wykonujących zawód medyczny poświęcono wiele istotnych przepisów m in. w ustawach dotyczących zawodów lekarza i lekarza dentysty, ochrony zdrowia psychicznego, pobierania i przeszczepiania komórek, tkanek i narządów oraz wydane na podstawie tych ustaw akty wykonawcze, a także kodeks cywilny oraz kodeks karny.
Jednak szczególne znaczenie ma ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.
Pacjent ma prawo do:
- Świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom wiedzy medycznej,
- Natychmiastowego udzielenia świadczeń zdrowotnych ze względu na zagrożenie zdrowia i życia,
- Informacji o swoim stanie zdrowia,
- Tajemnicy informacji związanej ze swoim stanie zdrowia,
- Dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych,
- Wyrażania zgody na udzielanie określonych świadczeń zdrowotnych lub ich odmowy – po uzyskaniu odpowiedniej informacji,
- Zgłoszenia sprzeciwu wobec opinii lub orzeczenia lekarza,
- Intymności i poszanowania godności, w szczególności w czasie udzielania świadczeń zdrowotnych,
- Umierania w spokoju i godności,
- Przechowywania rzeczy wartościowych w depozycie.
W zakładach leczniczych przeznaczonych dla osób wymagających całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych pacjent ma także prawo do :
- Dodatkowej opieki pielęgniarskiej sprawowanej przez osobę bliską,
- Kontaktu osobistego, telefonicznego, lub korespondencyjnego, z osobami z zewnątrz,
- Opieki duszpasterskiej.
Roszczenia w razie naruszenia praw pacjenta
W razie zawinionego naruszenia praw pacjenta sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 k.c.
Na skutek działania lekarza bez zgody pacjenta, ten doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, może żądać zadośćuczynienia za doznana krzywdę na podstawie art. 445 § 1. K.c. albo zadośćuczynienia za naruszenie praw pacjenta.
Ujawnienie danych zawartych w dokumentacji lekarskiej niezgodnie z ustawą stanowi naruszenie sfery życia prywatnego pacjenta i uzasadnia roszczenia z art. 24 k.c., a zwłaszcza żądanie przeproszenia i ogłoszenia wyroku w prasie.
Warto wspomnieć, także że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego naruszenie praw pacjenta nie wymaga dowodu szkody, a zadośćuczynienie pieniężne może być przyznane za sam fakt naruszenia, niezależnie od tego czy w następstwie tego powstała szkoda np. za działanie lekarza bez uświadomionej zgody pacjenta.